Jürgen Gosch: de Belangrijkste regisseur van het Europese theater (1943-2009)

http://www.youtube.com/watch?v=yWM424Pdx3Q

Door Wijbrand Schaap

Voor iedereen die in het theater actief is, als journalist, ontwerper, pr-mens of acteur, is er altijd één voorstelling die bepalend was voor de keuze om het vak in te gaan. De ultieme voorstelling, het vonkstuk. Voor mij was dat de Misanthrope, een Molière-voorstelling in het Duits, gemaakt voor het Hamburgse Thalia Theater door de toen net in het Westen geïmporteerde regisseur Jürgen Gosch. Met deze voorstelling, die ik van minuut tot minuut heb geanalyseerd, waarvan ik iedere grap en dramatische wending minutieus heb geanalyseerd, begon mijn liefde voor theater pas echt.

Wat gebeurt er met het dressoirtje van Ton Lutz? (1919 – 2009)

Door Wijbrand Schaap

Cultureel Persbureau – Het was een niet eens zo groot dressoirtje in de werkkamer van Ton Lutz, op de zolder van zijn huis aan de Leidsegracht in Amsterdam. Op dat dressoirtje stonden zijn herinneringen: foto's, cadeautjes, een enkele prijs, beeldjes en boekjes. Toen ik als relatief jonge journalist door de grootste acteur van Nederland naar die zolder werd uitgenodigd voelde dat als een grote eer. Zeker toen ik zijn fotoalbums mocht bekijken. Ik was er zo door van mijn stuk dat ik vergat om mijn recorder goed in te stellen. De opname, na twee uur op die Amsterdamse zolder, was mislukt. Ik moest alles uit mijn hoofd opschrijven.

'Net goed', zou Lutz gezegd hebben, zonder direct boos te worden, maar dat was al genoeg om toch een beetje bang te zijn. Maar ik wist ook dat hij een complimentje zou geven als hij merkte dat ik het gesprek uit mijn hoofd had weten na te vertellen. Later kwam ik erachter dat iedere gast naar die zolderkamer werd genood, en dat Lutz ook iedere gast datzelfde gevoel van exclusiviteit kon geven bij het doorbladeren van zijn fotoboeken als hij mij gegeven had. Lutz was tenslotte een Groot Acteur.

Iedere mens is aan het eind van zijn leven uiteindelijk niet meer dan de verzameling door hem zelf in stand gehouden anekdotes, en voor acteurs geldt dat in hoge mate. Een onvermijdelijk noodlot, maar ik gun Ton Lutz een betere nagedachtenis.

Want aan het eind van zijn leven was hij natuurlijk ook de man die het 'denkende acteren' in Nederland had ingevoerd, en die daarmee ook van zijn eerste Hugo Claus-regies legendarische gebeurtenissen had gemaakt. Dat het legendes waren wist ik al heel vroeg, omdat een paar van die regies zich lang voor mijn geboorte hebben afgespeeld.

Gedurende mijn leven heeft Lutz zich ontwikkeld van legende (in de jaren zestig, als hij op tv was), via monument van oudbakken theater (gedurende de jaren zeventig en tachtig), tot gerespecteerd vertegenwoordiger van een tijd die niet meer terugkomt maar die allesbepalend was voor hoe het theater er nu bij staat.

Ik leerde hem goed kennen toen hij jurylid was bij het Landelijk Festival Amateurtheater in De Engelenbak. Hij toonde zich daarin een fanatiek pleitbezorger van het amateurtheater, zonder te vervallen in het dedain dat sommige andere oudere professionals wel eens hebben, geconfronteerd met de strevingen van liefhebberijspelers. Het was ook tijdens dat festival dat Lutz op de terugweg van een avond jureren werd overvallen door een grote man die zijn geld en portefeuille roofde, maar wegvluchtte toen Lutz over de grote hond begon die hij thuis had. Hij wist het gebeuren vrijwel direct te brengen als een van zijn talloze heldendaden, maar die bravoure was uiterlijke schijn. Inwendig was Lutz gebroken. Hij durfde sindsdien nauwelijks nog alleen s'avonds over straat, terwijl hij zo vlak om de hoek van 'zijn' schouwburg woonde.

De erelijst met rollen en regies van Lutz is gigantisch, en gelukkig goed gedocumenteerd door het Theaterinstituut, dat sinds een paar jaar werk maakt van het vastleggen van vluchtige theaterlevens. Zijn herinnering zal voortleven. Waar ik me eigenlijk alleen echt druk om maak, is wat er met dat dressoirtje op zolder gaat gebeuren.

Hufterhekken in de Amsterdamse Stadsschouwburg.

De leukste ingreep bij de verbouwing van de Amsterdamse Stadsschouwburg tot restaurant Stanislavski met leuke zaalverhuur voor bruiloften, partijen en een enkel moeilijk toneelstuk is niet de lange gang naar de Rabozaal en de buitengewoon geslaagde overgang tussen oud- en nieuwbouw. Natuurlijk, het is best mooi en het maakt de kwalijke horecaïsering van de foyers een beetje goed.

Maar dat heeft dus wel een prijskaartje.

Cultureel Persbureau heeft wind in de rug

De oude media sterven langzaam. Sommige zijn al dood, maar hebben dat bericht nog niet doorgekregen, andere strompelen zwetend van noodoplossing naar noodoplossing. Krantenredacties denken dat ze nog massaal gelezen worden maar laten zich door de eigen oplagecijfers zand in de ogen strooien. 

Ondertussen speelt zich een revolutie af, waarvan de uitkomst nog ongewis is. Het oude is afgebroken,  de guillotiines draaien overuren, maar de nieuwe wereld laat nog even op zich wachten. In deze anarchistische fase is er volop ruimte voor nieuwe initiatieven, waarvan de een succesvoller zal blijken dan de ander. Opportunisten en idealisten strijden om de macht.

Ik ben met een aantal journalistieke kunstspecialisten al een tijdje bezig met iets nieuws. Een idealistisch plan dat met het nodige opportunisme steeds meer kans van slagen krijgt. We maken de journalistiek los van de oude media en stellen onze specialistische kennis ter beschikking aan de nieuwe media. Deels gratis, omdat nieuws nu eenmaal gratis is, deels betaald, omdat kennis en deskundigheid nu eenmaal geld kosten. Het innovatieve verdienmodel heeft de aandacht getrokken van Innovatiemotor Syntens en de eerste barterovereenkomsten zitten in de pen. Als de aanvragen zo gaan als ze gaan, de deals zo lopen als ze lopen, kunnen we met het nieuwe seizoen live gaan. Dan is Nederland een professionele kunstbrede hub rijker, een plek voor professionele duiding op kunstgebioed en voor discussie tussen kunstliefhebbers, -makers en deskundigen. Volledig 2.0, en klaar voor 3.0, whatever dat mag gaan inhouden. 

Tot die tijd draaien we proef op Twitter en Posterous . Volg ons.